Διαβούλευση για τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Ο κώδικας είναι ένα σημαντικό βήμα μπρος με σοβαρή κωδικοποίηση 1500 αρμοδιοτήτων, αλλά δεν έχει καλυφθεί το όλον. Τρία ζητήματα αφορούν άμεσα τον Δήμο Αθηναίων: το άρθρο 730 για τους συμβασιούχους, ο ΟΠΑΝΔΑ που δεν θωρακίζεται παρά την ευκαιρία, και οι σχολικές επιτροπές που κινδυνεύουν. Για τον εκλογικό νόμο, η συζήτηση είναι εξαιρετικά άχαρη καθώς δεν αποτελεί βασικό πρόβλημα της αυτοδιοίκησης. Το ζητούμενο είναι η οικονομική αυτοτέλεια μέσω μεταφοράς του ΕΝΦΙΑ στους Δήμους, ενώ η σημερινή αυτοδιοίκηση δεν είναι ούτε τοπική ούτε αυτοδιοίκηση.

Οι συνθήκες διαβούλευσης είναι προβληματικές λόγω καθυστερήσεων του Υπουργείου και ο κώδικας δεν δίνει λύση στην υποχρηματοδότηση, ενώ η μεταφορά αρμοδιοτήτων δεν συνοδεύεται από πόρους. Η αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζεται ως εκτελεστικό κρατικό παράρτημα σε οικονομική ασφυξία, ενώ προωθείται η ιδιωτικοποίηση μέσω αναπτυξιακών οργανισμών. Το νέο εκλογικό σύστημα καταργεί τον δεύτερο γύρο και μοιάζει με σύστημα των νησιών Φίτζι, ενώ ο κώδικας γίνεται πιο δημαρχοκεντρικός με μείωση της λογοδοσίας από δίμηνο σε τετράμηνο. Συνολικά, ο κώδικας κινείται σε αντι-αυτοδιοικητική κατεύθυνση και φτιάχνει ένα εκλογικό σύστημα «φρανκενστάιν». Στη δευτερολογία, το ψήφισμα είναι σε θετική κατεύθυνση και θα το υποστηρίξουν.

Ο νέος κώδικας αποτελεί αντιδραστική τομή που συμπυκνώνει την αντιλαϊκή νομοθεσία και είναι προαπαιτούμενο του Ταμείου Ανάκαμψης. Στα οικονομικά, μεταβιβάζει αρμοδιότητες χωρίς χρηματοδότηση και μετατρέπει τους δήμους σε φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς με πολλαπλά νέα τέλη. Για τους εργαζόμενους, ο νόμος Βορίδη δεν καταργείται αλλά μετατρέπεται σε νόμο Λιβάνιου με τα άρθρα 138 και 730, ενώ η εξαίρεση βρεφονηπιακών σταθμών λειτουργεί ως εργαλείο διάσπασης. Το εκλογικό σύστημα είναι ακόμα πιο καλπονοθευτικό με εκβιαστική δεύτερη ψήφο, ηλεκτρονική ψήφο και διατήρηση 2/3 εκπροσώπησης. Η Λαϊκή Συσπείρωση είναι υπέρ της ανόθευτης απλής αναλογικής και ζητεί μονιμοποίηση συμβασιούχων και μαζικές προσλήψεις. Ο κώδικας δεν επιδέχεται βελτίωσης και απορρίπτεται συνολικά — η παράταξη θα απέχει από την ψηφοφορία.

Ο δικός μας πολιτικός χώρος όρισε την τοπική αυτοδιοίκηση ως πυλώνα της δημοκρατίας, αλλά σήμερα τα πράγματα αλλάζουν δυστυχώς όχι προς τα εμπρός. Ο ισχυρισμός ότι υπάρχει εξορθολογισμός στα οικονομικά δεν επιβεβαιώνεται — αυτό που βιώνουμε είναι περικοπές και μείωση πόρων. Ο κ. Δούκας αρθρώνει λόγο ως αρχηγός παράταξης στην ΚΕΔΕ και η δημοτική αρχή είναι του 56% όπως έκρινε ο Αθηναϊκός λαός. Υπέρ του ψηφίσματος για το καλό του Δήμου και όλων των Δήμων.

Ο αντιδραστικός κώδικας πρέπει να αποσυρθεί καθώς μετατρέπει τους δήμους σε παραμάγαζα του Υπουργείου Εσωτερικών και θωρακίζει μηχανισμούς ιδιωτικοποίησης και εξυπηρέτησης του κεφαλαίου. Ο Δήμος Αθήνας έχει μείνει με το μισό προσωπικό και τα 9 δισεκατομμύρια ΤΑΠ δεν έχουν αποδοθεί. Οι ρυθμίσεις του άρθρου 730 είναι παντελώς απαράδεκτες — αφορούν 20.000 εργαζόμενους πανελλαδικά. Η αυταρχικοποίηση φτάνει στο σημείο που σύμβουλοι και κάτοικοι δεν θα μπορούν να εισάγουν θέματα στην ημερήσια διάταξη. Η Ανατρεπτική Συμμαχία δεν θα ψηφίσει το ψήφισμα του Δημάρχου γιατί μπαίνει στη λογική του διαλόγου, και καταθέτει δική της πρόταση για πλήρη απόσυρση του κώδικα. Θα απέχει από την ψηφοφορία.

Ο νόμος περιορίζει τις κινήσεις πολιτών που θέλουν να εκπροσωπηθούν χωρίς κομματική ταμπέλα και αλλάζει για να μην ξανασυμβεί η είσοδος ανεξάρτητης παράταξης. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου είναι ελάττωμα του νομοσχεδίου — δεν μπορεί να εκλέγεται δήμαρχος χωρίς 50+1. Οι αιρετοί αντιμετωπίζονται ως εθελοντές χωρίς αξιοπρεπή αμοιβή, ενώ η πρόσκληση τριών ημερών πριν τα συμβούλια είναι ανεπαρκής για σοβαρή προετοιμασία. Στη δευτερολογία, συμφωνεί με τον κ. Βελεγράκη ότι η εναλλακτική ψήφος μετριέται μόνο για τους δύο πρώτους, αποκλείοντας ψηφοφόρους που δεν έβαλαν εναλλακτική. Διαφωνεί με την κατάργηση εποπτείας — πρέπει να υπάρχει εποπτεύουσα αρχή, έστω ανεξάρτητη. Θα απέχει από την ψηφοφορία χωρίς να διαφωνεί σε όλα τα σημεία, αλλά δεν θέλει να εμπλακεί σε κομματικές αντιπαραθέσεις.

Το ψήφισμα περιλαμβάνει έξι σημεία: απόσυρση του άρθρου 730, κατάργηση εποπτείας από αποκεντρωμένες, κατάργηση μνημονιακού κόφτη, απόσυρση εκλογικού συστήματος, διατήρηση νομικών προσώπων συνολικά των Δήμων και απόσυρση του άρθρου 138 που προστέθηκε ως έκτο σημείο μετά τις τοποθετήσεις εργαζομένων. Η εισαγωγική διατύπωση τροποποιήθηκε ώστε να δηλώνει ότι το νομοσχέδιο κινείται σε λάθος κατεύθυνση. Η αποχή σημαίνει ότι ο ΟΠΑΝΔΑ κλείνει, οι εργαζόμενοι απολύονται και χάνεται η διοικητική ανεξαρτησία. Το ψήφισμα λέει ακριβώς τα ίδια που λένε οι εργαζόμενοι και θα καθορίσει πολλά για το μέλλον.

Οι ρυθμίσεις υποχρεωτικής εξάντλησης ένδικων μέσων δημιουργούν ζητήματα συνταγματικότητας και παραβίασης αυτοτέλειας των δήμων. Υπάρχει άνιση μεταχείριση — ενώ ο ΕΦΚΑ και ο ΟΑΕΔ μπορούν να παραιτούνται ένδικων μέσων, στους δήμους αυτό απαγορεύεται. Το άρθρο 730 καταλύει την αυτοτέλεια με υποχρεωτική παρουσία δικηγόρων Υπουργείων, ενώ το ζήτημα έχει λυθεί από το Δικαστήριο της ΕΕ. Προτείνεται κατάργηση της διάταξης Βορίδη, του άρθρου 730 και διεύρυνση του 138.

Η εργασιακή ομηρεία χιλιάδων συμβασιούχων που υπηρετούν σε όλες τις υπηρεσίες του Δήμου — από καθαριότητα μέχρι δημοτικά ιατρεία — είναι κοινωνικό και αξιακό πρόβλημα εδώ και δεκαετίες. Η υποχρεωτική έφεση επιβάλλεται επιλεκτικά στους συμβασιούχους, ενώ δεν είναι υποχρεωτική σε οικονομικές διαμάχες με ιδιώτες ως 60.000 ευρώ. Ζητείται διαγραφή του εδαφίου του άρθρου 138 για υποχρεωτικά ένδικα μέσα, διαγραφή του άρθρου 730 και ένταξη στο ψήφισμα του αιτήματος για μόνιμες προσλήψεις με μονιμοποίηση μακροχρόνιων συμβασιούχων.

Τα άρθρα 138 και 730 μεταφέρουν τη διάταξη Βορίδη με ακόμα πιο σκληρό τρόπο, αποκλείοντας τους εργαζόμενους από το δικαίωμα αλλαγής συμβάσεων σε αορίστου χρόνου. Το άρθρο 138 είναι φωτογραφικό, αναφέρει μόνο τον Δήμαρχο, ενώ το 730 παραβιάζει την αυτοτέλεια των Δήμων κατά το άρθρο 102 του Συντάγματος. Ζητείται απόσυρση του 730 ή ριζική τροποποίησή του και εξαίρεση υπηρεσιών αιχμής, γιατί αλλιώς οι Δήμοι θα μείνουν χωρίς προσωπικό.

Το κεντρικό ζήτημα είναι προσωπικό, προσωπικό, προσωπικό — αν δεν λυθεί αυτό, εις μάτην κοπιάζουμε. Ο κώδικας ενισχύει τη διάταξη Βορίδη αντί να τη λύσει. Αν ο δήμαρχος δεν μπορεί να αποφασίσει ποιο προσωπικό θέλει, δεν υπάρχει αυτοδιοίκητο. Η Δημοτική Αρχή χρειάζεται το προσωπικό, έχει τους πόρους να το πληρώνει και δεν χρειάζονται εκπρόσωποι Υπουργείων στα δικαστήρια.

Το Δ.Σ. του ΟΠΑΝΔΑ ψήφισε ομόφωνα ψήφισμα υπέρ της διατήρησής του, με πρωτοβουλία εργαζομένων. Ο ΟΠΑΝΔΑ είναι το μεγαλύτερο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου των ΟΤΑ και υπάρχει απόφαση του ΣτΕ για τη διατήρησή του που δεν λαμβάνεται υπόψη στο νομοσχέδιο. Μια κατάργηση θα δημιουργούσε ασύλληπτα προβλήματα στη λειτουργία του Δήμου.

Ο νέος κώδικας θα έπρεπε να είναι δομική μεταρρύθμιση που ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της εποχής και να βάλει στο κέντρο την εμβάθυνση της δημοκρατίας. Αντ' αυτού, είναι ένα κείμενο 600 σελίδων που αρκείται σε κωδικοποίηση με μοναδική μεταρρύθμιση το εκλογικό σύστημα. Για τα οικονομικά, προτάσεις όπως η είσπραξη ΕΝΦΙΑ από τους δήμους δεν υιοθετήθηκαν, ούτε υπάρχει πρόβλεψη για κλιματική κρίση. Τα προβλήματα υποστελέχωσης και υποχρηματοδότησης παραμένουν.

Ο κώδικας είναι γραμμένος από κρατιστές — υπηρετεί μια κρατικοκεντρική αντίληψη που δεν εμπιστεύεται την αυτοδιοίκηση. Η κυβέρνηση σε 7 χρόνια δεν έκανε καμία μεγάλη τομή στην αυτοδιοίκηση. Στο εκλογικό σύστημα, υπάρχουν προφανή ζητήματα συνταγματικότητας — η δεύτερη καταμέτρηση θα γίνει εν κάμερα, αποκλείοντας όσους δεν έδωσαν εναλλακτική ψήφο. Η διάλυση Δημοτικών Συμβουλίων επαφίεται αποκλειστικά στον Υπουργό χωρίς εγγυήσεις. Για τους αιρετούς, δεν μπήκε απαγόρευση αυτόφωρης διαδικασίας όπως ισχύει για άλλους δημόσιους λειτουργούς. Το άρθρο 730 εισάγει επικίνδυνο προηγούμενο δικονομικής εποπτείας. Για τον ΟΠΑΝΔΑ, η δικαστική απόφαση δεν εκτελέστηκε και τώρα επιχειρείται κλείσιμο. Η εποπτεία πρέπει να ασκείται από ανεξάρτητη αρχή. Τα βασικά προβλήματα — πόροι, προσωπικό, νομικισμός — δεν λύνονται.

Ο κώδικας δεν είναι βήμα προς τα μπρος αλλά βήμα προς τα πίσω, καθώς οι ουσιαστικές διατάξεις που τον διαπερνούν είναι αρνητικές. Η κυβέρνηση μισεί τη λαϊκή συμμετοχή και αυτό φαίνεται στις αλλαγές του εκλογικού νόμου, στην κατάργηση σχολικών επιτροπών και οργανισμών. Η μείωση αντιδημάρχων στο Δήμο Αθήνας επιβάλλει τυπικής μορφής διοίκηση σε έναν μεγάλο Δήμο. Τάσσεται ανεπιφύλακτα υπέρ του ψηφίσματος, θεωρώντας ότι αναδεικνύει τα ουσιαστικά ζητήματα και ότι δεν πρέπει να μπαίνουμε σε λογική γενικού «κατά» χωρίς να σηματοδοτήσουμε τα σοβαρά προβλήματα.

Η

Συμφωνεί απολύτως με το ψήφισμα και την κριτική στον κώδικα, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων αντισυνταγματικότητας του εκλογικού συστήματος. Εστιάζει στα κοινωνικά θέματα, επισημαίνοντας ότι υπάρχει διάκριση και κατακερματισμός στην κοινωνική πολιτική — ενώ οι παιδικοί σταθμοί αντιμετωπίστηκαν θετικά, μεγάλες δομές όπως κέντρα κοινότητας, ξενώνες κακοποιημένων γυναικών και δημοτικά ιατρεία μένουν στην άκρη. Προτείνει τα Δημοτικά Ιατρεία να αναγνωριστούν ως μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας με χρηματοδότηση από ΕΟΠΥΥ, αναφέροντας ότι από το 2017 έχουν γίνει 900.000 επισκέψεις. Καταγγέλλει την κατάργηση των ΔΕΠΙΣ και ζητά η ποσόστωση 40% φύλου να επεκταθεί στα συμβούλια νέων και στα Δ.Σ. οργανισμών.

Θεωρεί ότι ο κώδικας είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση με απλοποίηση διαδικασιών και ενίσχυση διαφάνειας, αν και αναγνωρίζει ότι υπάρχουν προβλήματα. Υποστηρίζει ότι πρέπει να υπάρχει έλεγχος νομιμότητας και κανένα συμβούλιο δεν μπορεί να είναι ανεξέλεγκτο. Για τους συμβασιούχους, εκτιμά ότι το άρθρο 730 πρέπει να αποσυρθεί εξ ολοκλήρου. Για τον ΟΠΑΝΔΑ, τονίζει ότι πρέπει να διατηρηθεί με το σημερινό καθεστώς. Θεωρεί τη λογοδοσία ανούσια εφόσον υπάρχουν τα προ ημερήσιας.

Η κατάργηση του δεύτερου γύρου είναι ό,τι πιο αντιδημοκρατικό, καθώς ο θεσμός στηρίζεται στη συσπείρωση ευρύτερων πλειοψηφιών. Αντί αλχημειών, θα μπορούσε να εξεταστεί ενιαίο ψηφοδέλτιο με διατήρηση παρατάξεων. Οι μικρές παρατάξεις αποτελούν πλούτο στην πολυφωνία του Δημοτικού Συμβουλίου. Ο δημοσιονομικός κόφτης σε εποχή χωρίς μνημόνιο είναι απαράδεκτος. Η μείωση αντιδημάρχων και δημοτικών συμβούλων αποσκοπεί στο να είναι πιο ελεγχόμενο το σύστημα. Οι αιρετοί θα έπρεπε να έχουν αξιοπρεπή αμοιβή και νομική προστασία, ενώ σήμερα υπάρχει μηδενικός σεβασμός στους εκλεγμένους τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η κατανομή αρμοδιοτήτων είναι προβληματική, ιδίως στα τεχνικά θέματα, με διασπορά υπο-θεμάτων που εμποδίζει τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Το άρθρο 79 για τις κανονιστικές πρέπει να είναι πιο σαφές ως προς το τι είναι τοπική υπόθεση, ώστε οι Δήμοι να μπορούν να εισάγουν κανονιστικές διατάξεις χωρίς σύγκρουση με τη γενικότερη νομοθεσία. Τα κρατικά έσοδα που αφορούν τοπικά ζητήματα, όπως αυθαίρετα και τέλη Πράσινου Ταμείου, πρέπει να αποδίδονται στους Δήμους προέλευσης.

Ο κώδικας έπρεπε να λύνει το θέμα της επικάλυψης αρμοδιοτήτων και τα οικονομικά θέματα, αλλά οι μνημονιακοί κόφτες δεν έχουν αναθεωρηθεί. Αποδυναμώνεται ο ρόλος του Δημοτικού Συμβουλίου και διευκολύνεται η μονοπαραταξιακή διοίκηση. Οι κοινότητες λειτουργούν μόνο συμβουλευτικά χωρίς πραγματικό προϋπολογισμό. Η κατάργηση σχολικών επιτροπών και ΔΕΠΙΣ περιορίζει τον κοινωνικό έλεγχο. Η υποχρηματοδότηση οδηγεί στην ιδιωτικοποίηση υπηρεσιών όπως καθαριότητα, πράσινο και κοινωνικές υπηρεσίες. Συμφωνεί με το ψήφισμα και θεωρεί ότι ο αγώνας θα δίνεται τα επόμενα χρόνια.

Ως αιρετή στις κοινότητες για τρίτη θητεία, θεωρεί ότι το νομοσχέδιο ήταν μεγάλη ευκαιρία να διαχωριστούν οι αστικές κοινότητες από τις αγροτικές, αλλά αυτό δεν γίνεται. Αντιθέτως, υπάρχει δραστική μείωση κοινοτικών συμβούλων στις πόλεις άνω των 100.000 κατοίκων, περίπου στο 1/5, που σημαίνει ότι οι μικρότερες παρατάξεις δεν θα μπορούν να συμμετέχουν. Κάποιες αρμοδιότητες κοινοτήτων αφαιρούνται και μεταφέρονται στη Δημοτική Επιτροπή. Οι δημοτικές κοινότητες στα αστικά κέντρα είναι χρήσιμο εργαλείο διαβούλευσης, ιδίως για κατοίκους που δεν μπορούν να ψηφίσουν και εκφράζονται μόνο μέσα από τα κοινοτικά συμβούλια.