Η Θεσσαλονίκη απελευθερώθηκε από τους Γερμανούς κατακτητές στις 30 Οκτωβρίου του 1944, με στρατιωτικά τμήματα του ΕΛΑΣ να εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη, ενώ οι γερμανικές μονάδες είναι έτοιμες να αποχωρήσουν. Η 30η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί σύμφωνα με το άρθρο 1 του Προεδρικού Διατάγματος 50/2016 (ΦΕΚ 81/ Α/09-05-2016) ως «δημόσια εορτή τοπικής σημασίας» για τον Δήμο Θεσσαλονίκης. Το 2016 τοποθετήθηκε αναθηματική πλάκα μεταξύ του Λευκού Πύργου και του Βασιλικού Θεάτρου για τον εορτασμό της επετείου.
Η αναθηματική πλάκα έχει προκαλέσει διαμάχες και αντιδράσεις. Στην πλάκα αναγράφεται: «Μνήμη των μαχητών του ΕΛΑΣ που απελευθέρωσαν τη Θεσσαλονίκη από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στις 30 Οκτωβρίου 1944». Ομάδα πολιτών με την ονομασία «Ομάδα προβληματισμού για θέματα που αφορούν την ιστορία της πόλης μας» απέστειλαν διαδοχικές επιστολές στους δημάρχους εκφράζοντας τη διαφωνία τους με την τοποθέτηση της αναθηματικής πλάκας. Το 2018 και το 2019 σημειώθηκαν τρία περιστατικά βανδαλισμού της αναθηματικής πλάκας στην οποία άγνωστοι πέταξαν μαύρες μπογιές.
Το ζήτημα του ρόλου του ΕΛΑΣ στην απελευθέρωση παραμένει ιστορικά αμφιλεγόμενο. Η "Φωνή της Ελλάδος", όργανο του ΕΔΕΣ, στο φύλλο της 1ης Νοεμβρίου του 1944 έγραφε: "Οι Γερμανοί κάτω από την συνεχή πίεση που εξαπέλυσε πάνω τους ο ΕΛΑΣ από τις πρώτες πρωινές ώρες της 30ης Οκτωβρίου του 1944 αναγκάστηκαν να επιταχύνουν την φευγάλα τους". Η συζήτηση για το κείμενο της πλάκας αντανακλά ευρύτερες διαιρέσεις σχετικά με την ερμηνεία της ιστορίας της Κατοχής και της Αντίστασης.
