Η τροποποίηση ρυμοτομικού σχεδίου αποτελεί διαδικασία με την οποία αλλάζει η διαμόρφωση των οικοδομικών τετραγώνων και των κοινόχρηστων χώρων μιας περιοχής. Όταν το Δημοτικό Συμβούλιο προτείνει τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου, ο δήμος κινεί υποχρεωτικά τη διαδικασία τροποποίησης, προκειμένου να καταστεί οικοδομήσιμο το ακίνητο που δεν είναι πλέον υπό απαλλοτρίωση. Σύμφωνα με τον νόμο 4759/2020, μετά την αίτηση άρσης ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, ο Δήμος κινεί υποχρεωτικά τη διαδικασία τροποποίησης του ρυμοτομικού σχεδίου, προκειμένου να καταστεί οικοδομήσιμο το ακίνητο.
Μετά την πάροδο πενταετίας από την κύρωση της σχετικής πράξης εφαρμογής ή της πράξης αναλογισμού, επέρχεται αυτοδίκαια άρση της απαλλοτρίωσης, εφόσον αιτείται ο ιδιοκτήτης την τροποποίηση εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου. Το ζήτημα των απαλλοτριώσεων είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η διαδικασία καθορισμού της αποζημίωσης είναι χρονοβόρα και νομικά περίπλοκη. Το Πράσινο Ταμείο αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση του τμήματος της αποζημίωσης που αφορά αποκλειστικά τους δήμους, με τους τελευταίους να καλούνται να αποζημιώσουν τους ιδιοκτήτες των οποίων τα ακίνητα απαλλοτριώνονται.
Η διαδικασία τροποποίησης ρυμοτομικού σχεδίου συχνά προκύπτει σε συμμόρφωση με δικαστικές αποφάσεις, όταν ιδιοκτήτες προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για την άρση δεσμεύσεων στα ακίνητά τους. Εντός έξι μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία η απαλλοτρίωση ήρθη, η αρμόδια υπηρεσία συντάσσει τοπογραφικό διάγραμμα με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την τροποποίηση ρυμοτομικών σχεδίων. Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους αυξημένης οικοδομικής δραστηριότητας, όπου η διαθεσιμότητα οικοδομήσιμων οικοπέδων επηρεάζει την πολεοδομική ανάπτυξη των περιοχών.
